Zil Kale
Zilkade, Çamlıhemşin, Rize ilçesinin 12 km güneyinde,
Fırtına Vadisi'ndeki bir geçide hakim, yüksekçe bir tepe üzerinde (dere
yatağından 100 m denizden 750 metre yükseklikte) konumlanmış (40° 55' 0N, 40°
57' 0E), 8 burç ve bir gözetleme kulesinden oluşan, savunma hendeği durumundaki
Zil deresine merdivenle inilen, bir kaledir.Bryer, Trabzon İmparatorluğu
döneminde ya bizzat Komnenoslar ya da İmparatorluğa bağlı yerli Lordlar (mesela
Zil Kale için Hemşin Lord?u Arhakel) tarafından yapıldık-larını tahmin
etmektedir. Bıjışkyan (1871) ?Kayalığın üzerinde bulunan ve Zilkale denilen eski
bir kalenin içinde insana şaşkınlık veren kemerli binalar ve büyük bir kule
vardır. Kalenin alt ucu, tepelerin üzerinde başka kalelere ve eski bir kilise
kalıntıları bulunan Fırtına Deresi?ne kadar uzanır.Osmanlı?nın bölgeyi fethinden
sonra?da Kale-i Zir adıyla askeri amaçlarla kullanılmış, 1979 yılında kalede
bulunan 26 cm uzunluk ve 4-4 ½ cm çağpında pirinç döküm, iki el topu Trabzon
Müzesi?ne getirilerek 440 (79-1-1) ve 441 (79-1-2) ile envantere kayıt
edilmiştir.
Kale-i Bala
Çamlıhemşin ilçesine 40 km. uzaklıkta Hisarcık Köyü sınırları içerisinde
Fırtına Deresi?nin kaynaklarına hakim bir noktada kurulmuştur. Kaynaklarda geçen
bir diğer adı ise Varoş Kale?dir. Kale Kaçkarlar'ın iç kısmına geçit veren
Başhemşin ve Tatos Geçidi?ne yakındır. Kalenin surları oldukça harap
olmuştur.Duvar işçiliği bakımından Zilkale ile benzerlikler görülür. Kale-i
Bala'nın da 14., 15. yy'larda yapıldığı sanılmaktadır.
Taş Kemer Köprüleri
Rizenin, deniz seviyesinden 2000 m. yüksekliğe ve 50 km
lik bir mesafeye ulaşan topografyası,
oldukça dik yamaçlar meydana getirmektedir. Bu durum akarsuların denize
hızlı bir akışla dökülerek derin vadiler açmalarına neden olmuştur. Buna
bağlı olarak dağlık arazide yaşayan yöre insanı, sıkça karşısına çıkan
akarsu vadilerini geçip konutlarına, yaylalarına ve tarım alanlarına
ulaşmak için köprüler inşa etmiştir. Bu bakımdan Rize yöresinde taş
kemer köprü mimarisi oldukça gelişmiştir. Yöre ikliminin etkisiyle (sel)
bu köprüler çabuk yıpranmış ve sık sık onarım görmüşlerdir. Köprülerde
herhangi bir kitabeye rastlanmamakla beraber, genellikle Osmanlı
döneminin son zamanlarında yapıldıkları dşünülmektedir.
Köprülerin tümü, akarsu yatağının iki yanında karşılıklı birer ayak
üzerine yükselen yuvarlak ya da hafif sivri kemerli bir yay formundadır.
İlk çağlardan itibaren farklı zaman ve mekanlarda farklı toplumlar
tarafından kullanılan bu formun, tercih edilmesindeki ana faktör
kullanımından doğan işlevidir. Köprülerin tümünün kemer biçiminde
yapılmasının temelinde yatan düşünce, köprünün fevkani yapısı ile sık
sık sel suları ile taşan akarsuların altında kalmamasını sağlamaktır.
Ormanlık bir bölge olmasına rağmen köprülerin, ahşap yerine taştan
yapılmasının nedeni; taşın, suya karşı ahşaba göre daha sağlam ve
dayanıklı bir malzeme olmasıdır.
Tümü dikdörtgen planlıdır ve bir çoğu tek ve yuvarlak kemerlidir. Çamlıhemşin?de
ki Kadıköy Köprüsü ve Yukarı Durak Köyü Köprüsü çift kemerli köprülerdir. Ayrıca
bugün sadece ayak kalıntıları kalan, Behice Köyü?nde yer alan köprünün ayak
kalıntılarından çift gözlü olduğu tahmin edilmektedir. Köprülerin tek gözlü
olmasının sebebi genellikle dar vadilere kurulmasından kaynaklanır. Bazı
köprüler basık yada hafif sivridir. Köprü ayakları çift ya da tek yönde doğal
kayalara oturmaktadır. Tümünün korkulukları köprü yolunun iki kenarında tek sıra
kesme taş ile oluşturulmuştur.
Köprülerin hemen hemen hepsinde kullanılan taş malzeme, düzgün kesme ve moloz
taştır. Köprü kemerleri düzgün kesme taşlardan, ayaklar ve diğer kısımlar, moloz
taşlardan inşa edilmiştir. Korkuluklar tek sıra taş olarak yapılmış olup,
bazılarında sonradan eklenen demir korkuluklar yer alır.
Yükseklikleri vadinin derinliğine göre değişmektedir. 2-3 m. yükseklikte
köprüler bulunduğu gibi 15-20 m yükseklikte köprüler de vardır. En yüksek
köprülerden biri de Çamlıhemşim İlçesi?nde yer alan Şenyuva Köprüsüdür. Bu köprü
yaklaşık 20 m yüksekliktedir. Yine köprülerin uzunlukları da kuruldukları
vadilerin genişliklerine göre 20 m ile 45 m arasında değişmektedir.
Şenyuva Köprüsü
Fırtına Deresi
zerinde doğu- batı doğrultusunda uzanan köprü tek gözlü, kemerli taş
köprüdür. Yörenin en büyük ve en eski köprüsüdür. Dere seviyesinden
yaklaşık 15-20 m. yükseklikte ve 40 m. uzunluktadır. Kemer ve
korkuluklar düzgün kesme taştan, ayak dolguları ise yığma taştan
yapılmıştır. İniş ve çıkış kısmında basamaklar vardır. Her iki tarafına
daha sonradan yaklaşık 1 m yükseklikte demir korkuluklar yapılmıştır.
Mikron Köprüsü
Fırtına Deresi zerinde doğu- batı doğrultusunda uzanan
köprü tek gözlü, kemerli taş köprüdür. Yörenin en büyük ve en eski köprüsüdür.
Dere seviyesinden yaklaşık 15-20 m. yükseklikte ve 40 m. uzunluktadır. Kemer ve
korkuluklar düzgün kesme taştan, ayak dolguları ise yığma taştan yapılmıştır.
İniş ve çıkış kısmında basamaklar vardır. Her iki tarafına daha sonradan
yaklaşık 1 m yükseklikte demir korkuluklar yapılmıştır.
Reyhanlılar Konağı
Çamlıhemşin İlçesi, Yukarı Çamlıca Mahallesi?nde yer alan yapı 19 yy?da
yapılmıştır. Diğer konaklar gibi engebeli bir arazide eğimli bir alana
kurulmuştur. Konağın kuzey kapısı üzerindeki eski sayılarla yazılan
rakamlara göre yapı hicri 1890 yılında yaptırılmıştır. Yapana ve
yaptırana ait hiçbir kitabeye rastlanılmamıştır.
Konak, bodrum üzeri iki normal kattan meydana gelmiştir. Bodrum katının
altında düzgün kesme taşlarla 1 m yüksekliğinde temel kurulmuştur.
Bodrum katı da düzgün kesme taşlarla yapılmış olup, depo ve ahır olarak
kullanılmaktaydı. Altı adet pencere açıklığına yer verilen bu kattaki
pencerelerin söveleri düzgün kesme taştır.
Giriş katı, bodrum katının üzerindeki kattır. Kuzey ve güney yönden iki
adet giriş kapısına sahiptir. Giriş kapıları oldukça görkemli yapılmış
olup, kesme taş malzeme ustalıkla kullanılmıştır. Yapının üç yönünde taş
malzeme kullanılmışken, ön cephedeki duvar, ahşap arası taş dolgu
tekniğiyle yapılmıştır. Ayrıca bu katta, iki katlı, dışa taşıntılı,
üçgen alınlıklı bir
çıkma bulunmaktadır. Bu çıkmanın yapı malzemesi ahşaptır.
Katlardaki pencere açıklıkları ahşap kasalı giyotin tarzdadır. Kırma
çatının geniş saçak altları ahşapla kaplı olup, çatı üzeri alaturka
kiremitle düzenlenmiştir.
Yapım tekniği, malzemesi ve plan özellikleriyle Çamlıhemşin yöresindeki
diğer konaklarla benzerlik göstermektedir. Yapıda dikkati çeken en
öncelikli özellik ise taş malzemenin ustalıkla kullanılmasıdır.
Yansıttığı bu özellikleriyle yöredeki en önemli konaklardan biridir. |
